Ở Tà Đùng, đồ ăn và đồ dùng hằng ngày mua được ngay trong xã: chợ hoặc điểm chợ ở trung tâm, tiệm tạp hoá ở các thôn đông dân, xe hàng rong chạy vào thôn và nông sản mua thẳng tại vườn. Những món lớn hơn như đồ điện, vật liệu sửa nhà, quần áo, thuốc chuyên khoa thì phần đông cư dân gom lại mua trong những chuyến xuống Gia Nghĩa, hoặc đặt hàng giao tận nơi.
Người từ thành phố lên thường bất ngờ ở hai điểm: đồ tươi theo mùa rất ngon và dễ mua, còn những thứ quen thuộc ở phố như siêu thị mở muộn, cửa hàng tiện lợi, chọn được nhiều nhãn hàng thì gần như không có. Sống thoải mái ở đây là biết cái gì mua tại chỗ, cái gì để dành cho chuyến đi phố, cái gì nên dự trữ sẵn.
Chợ và điểm chợ trong xã: mua gì, mua lúc nào
Xã Tà Đùng gồm vùng Đắk Som và vùng Đắk R'Măng cũ, mỗi vùng có khu trung tâm với trụ sở cũ, trường học và nơi buôn bán tập trung. Chợ ở vùng nông thôn Tây Nguyên thường họp đông nhất vào buổi sáng sớm, có nơi chỉ thật sự đông vào một số ngày trong tuần. Người mới nên hỏi láng giềng chợ họp giờ nào, ngày nào đông để đi đúng lúc có hàng tươi.
Ở chợ quê, mặt hàng chính là rau, củ, trái cây theo mùa, thịt heo, gà, cá, đồ khô, gia vị, đồ gia dụng đơn giản và quần áo bình dân. Cá hồ, cá suối và rau rừng có mặt theo mùa, tuỳ người bán. Thịt bò, hải sản hay những món ít người địa phương ăn thì không phải lúc nào cũng có, muốn mua phải đặt trước với người bán quen.
Một điều nên quen sớm: chợ quê bán theo người quen. Đi chợ vài lần ở cùng một sạp, hỏi tên người bán, nói nhà mình ở thôn nào, sau đó nhờ để dành một con gà, một ký thịt ngon hoặc báo khi có món mình thích. Đây là cách người địa phương mua sắm, và cũng là cách nhanh nhất để người mới được biết mặt trong xã.
Tạp hoá thôn, xe hàng rong và mua tại vườn
Tạp hoá thôn. Mỗi thôn đông dân thường có một vài tiệm tạp hoá kiêm đủ thứ: gạo, mì gói, dầu ăn, nước mắm, bia, nước ngọt, thuốc muỗi, pin, bóng đèn, có khi cả phân bón và vật tư nhỏ. Tiệm tạp hoá cũng là nơi nghe tin trong thôn, nhờ nhận hàng giúp, hỏi người làm công. Giữ quan hệ tốt với tiệm gần nhà là việc nên làm.
Xe hàng rong. Ở nhiều vùng nông thôn Tây Nguyên có xe máy hoặc xe tải nhỏ chở thịt cá, rau, bánh mì, đồ gia dụng chạy vào từng thôn vào giờ quen. Chỉ cần nghe tiếng loa hay tiếng còi quen là ra mua. Người ở xa trung tâm nhờ vậy đỡ một chuyến đi chợ.
Mua tại vườn. Cà phê, bơ, sầu riêng, chuối, mít, chanh dây và rau trồng quanh nhà có thể mua thẳng từ hộ dân vào mùa. Hỏi trước, trả giá vừa phải và đừng tự ý vào vườn hái. Mua tại vườn giúp tiền đến tay người trồng, cũng là cách làm quen với nông dân trong thôn.
Đổi và cho. Ở thôn, việc cho nhau mớ rau, buồng chuối hay ít trái cây là chuyện thường. Người mới nhận thì nên có lúc đáp lại, có thể là chút quà từ thành phố, chút đồ mình làm được. Đó là nhịp sống quê, không cần tính toán sòng phẳng từng món.
Gia Nghĩa: nơi gom việc mua sắm lớn
Gia Nghĩa trước tháng 7/2025 là thành phố tỉnh lỵ của Đắk Nông, nay là các phường thuộc tỉnh Lâm Đồng. Với cư dân Tà Đùng, đây vẫn là trung tâm mua sắm gần nhất có siêu thị, cửa hàng điện máy, cửa hàng vật liệu xây dựng lớn, nhà thuốc đủ mặt hàng, tiệm quần áo, hiệu sách và ngân hàng đủ chức năng. Đường từ Tà Đùng xuống Gia Nghĩa đi theo quốc lộ 28, qua những đoạn đèo dốc.
Vì quãng đường không ngắn, cách làm phổ biến là gom việc. Trước mỗi chuyến, cả nhà lập danh sách: đồ cần mua, giấy tờ cần làm, người cần gặp, việc khám bệnh nếu có. Đi sớm, làm xong việc trước buổi chiều để về trước khi trời tối hoặc mưa chiều. Có gia đình chọn một ngày cố định trong tháng để xuống phố, mọi việc không gấp đều dồn vào ngày đó.
Ở hướng ngược lại, phía quốc lộ 28 về Di Linh cũng có chợ và cửa hàng, nhưng phần lớn người dân Tà Đùng quen đi Gia Nghĩa vì gần hơn và quen đường hơn. Người từng sống ở Đà Lạt hay Bảo Lộc có thể kết hợp mua sắm khi về thăm nhà; nhưng với đồ cần mua thường xuyên, Gia Nghĩa vẫn là lựa chọn thực tế.
Đặt hàng giao tận nơi: được gì, vướng gì
Mua hàng trực tuyến giúp người ở vùng hồ tiếp cận được nhiều mặt hàng hơn, nhưng có vài điều cần biết trước để không thất vọng:
- Thời gian giao thường lâu hơn thành phố vì hàng phải qua kho trung chuyển ở thị xã, thành phố gần rồi mới vào xã; những ngày mưa lớn có thể chậm thêm.
- Nhiều đơn vị giao hàng không giao tới tận thôn xa mà để ở điểm hẹn, tiệm tạp hoá hay bưu cục, người nhận phải tự ra lấy.
- Đồ cồng kềnh, dễ vỡ, hàng lạnh và thực phẩm tươi giao rất khó; nên mua những món này khi đi phố.
- Ghi địa chỉ đúng theo đơn vị hành chính mới, kèm tên thôn và một điểm mốc dễ nhận như trường, nhà văn hoá, tiệm tạp hoá; số điện thoại người nhận phải luôn nghe được.
- Hàng đổi trả mất nhiều thời gian hơn; với đồ đắt tiền, ưu tiên mua nơi có bảo hành tại khu vực gần.
Chuyện gửi nhận hàng có bài riêng trong chuyên mục này. Ở đây chỉ cần nhớ: giao hàng là bổ sung, không thay được việc biết chợ và tiệm gần nhà.
Mua gì ở đâu: bảng gợi ý cho cư dân mới
Bảng dưới là cách nhiều gia đình ở vùng hồ chia việc mua sắm. Đây là gợi ý theo đặc điểm chung, mỗi thôn có thể khác tuỳ tiệm và tuyến đường.
| Nhóm hàng | Mua ở đâu là hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Rau, trái cây theo mùa | Chợ xã, hàng rong, mua tại vườn | Ăn theo mùa vừa ngon vừa rẻ |
| Thịt, cá | Chợ xã, đặt trước người bán quen | Thịt bò, hải sản không phải ngày nào cũng có |
| Gạo, đồ khô, gia vị | Tạp hoá thôn hoặc mua số lượng ở Gia Nghĩa | Nên dự trữ trước mùa mưa |
| Gas, nước uống đóng bình | Đại lý trong xã giao tận nhà | Hỏi lịch giao để không hết bất ngờ |
| Thuốc thông thường | Quầy thuốc trong xã | Thuốc chuyên khoa mua ở Gia Nghĩa theo đơn |
| Đồ điện, vật liệu, dụng cụ | Gia Nghĩa hoặc đặt giao | So sánh trước, gom vào một chuyến |
| Quần áo, giày dép, đồ học tập | Gia Nghĩa, chợ xã phần bình dân | Đầu năm học nên đi sớm |
Nhìn bảng sẽ thấy rõ một quy luật: đồ tươi mua gần, đồ bền mua xa. Người mới hay làm ngược lại, mỗi lần thiếu gì lại chạy xuống phố, trong khi những thứ thiết yếu đã có ngay trong thôn.
Dự trữ cho mùa mưa và những ngày không đi được
Mùa mưa ở vùng hồ có những đợt mưa kéo dài nhiều ngày. Đường đất trơn, có đoạn sạt nhỏ, chuyến xe hàng có thể không vào được thôn. Người ở lâu luôn có một kho nhỏ trong nhà: gạo, mì, đồ hộp, dầu ăn, nước mắm, đường, sữa cho trẻ nếu có, một bình gas dự phòng, nước uống, thuốc thông thường, pin và nến.
Kho dự trữ không cần lớn, chỉ cần đủ cho cả nhà sống vài ngày mà không phải ra ngoài. Điều quan trọng là xoay vòng: dùng món cũ trước, mua bù món mới, để đồ không hết hạn. Đồ khô ở vùng ẩm dễ mốc, nên đựng trong hộp kín, để chỗ cao, thoáng.
Với gia đình có người già, người bệnh mãn tính hay trẻ nhỏ, kho dự trữ còn phải tính đến thuốc dùng hằng ngày. Đừng để thuốc chỉ còn vài viên mới tính đi mua. Hỏi bác sĩ điều trị về việc kê đơn đủ dài theo quy định và luôn có một lượng dự phòng an toàn.
Tiền mặt, chuyển khoản và chuyện ghi nợ
Ở thành phố, quét mã chuyển khoản đã thành thói quen. Ở chợ quê và tiệm tạp hoá vùng hồ, nhiều nơi đã nhận chuyển khoản, nhưng tiền mặt vẫn rất cần: người bán rau lớn tuổi không dùng điện thoại thông minh, có lúc mạng chập chờn không chuyển được, có lúc người bán cần tiền mặt để trả ngay cho người giao hàng. Người mới nên luôn có một ít tiền lẻ trong nhà và trong ví.
Cây rút tiền tự động và quầy giao dịch ngân hàng đầy đủ thường ở Gia Nghĩa hoặc những trung tâm lớn hơn, nên mỗi chuyến xuống phố là dịp rút đủ tiền mặt cho vài tuần. Gia đình cũng nên có tài khoản ở một ngân hàng có chi nhánh hoặc phòng giao dịch gần, để khi cần làm việc trực tiếp không phải đi quá xa.
Ghi nợ ở tiệm tạp hoá là nếp quen của nhiều thôn, nhất là trong những tháng chờ thu hoạch. Người mới đến chưa nên nhờ ghi nợ khi chưa quen, và khi đã ghi thì trả đúng hẹn. Giữ chữ tín ở tiệm gần nhà là giữ chữ tín với cả thôn, vì tin tức ở thôn đi rất nhanh.
Ăn theo mùa ở vùng hồ: bữa cơm thay đổi thế nào
Sống ở Tà Đùng, bữa cơm gia đình sẽ dần đổi theo mùa. Mùa mưa có nhiều rau rừng, măng, nấm do người dân hái bán ở chợ; mùa khô rau trồng ít hơn, phải tưới nhiều nên đắt hơn và ít loại hơn. Trái cây ra theo đợt: bơ, sầu riêng thường vào khoảng giữa và cuối mùa mưa, chanh dây, chuối có gần như quanh năm, cà phê thì thu hoạch cuối năm.
Người từ thành phố lên nên tập ăn theo những gì chợ có, thay vì đi tìm những món quen ở phố. Ăn theo mùa vừa rẻ, vừa tươi, vừa ủng hộ người trồng tại chỗ. Với rau rừng, măng và nấm, chỉ nên mua của người bán quen, hỏi rõ cách sơ chế, vì có loại phải luộc kỹ hoặc ngâm bỏ nước đầu mới ăn an toàn. Nấm lạ thì không nên ăn nếu không chắc chắn.
Nhiều gia đình mới đến còn tự trồng một vườn rau nhỏ quanh nhà. Đất đỏ màu mỡ, khí hậu mát, chỉ cần có nước tưới mùa khô là thu hoạch được rau ăn lá, hành, ớt, sả. Vườn rau giúp bớt một phần chuyến đi chợ và là cách làm quen với nếp nông nghiệp của láng giềng.
Câu hỏi thường gặp
Ở Tà Đùng có siêu thị không?
Trong xã chủ yếu là chợ, điểm chợ và tiệm tạp hoá; siêu thị và cửa hàng lớn thì người dân thường xuống Gia Nghĩa để mua. Với sinh hoạt hằng ngày, chợ và tạp hoá trong xã đáp ứng được phần lớn nhu cầu; đồ điện, vật liệu và hàng cần chọn kỹ nên gom vào chuyến đi phố.
Chợ ở Tà Đùng họp vào lúc nào?
Chợ ở vùng nông thôn Tây Nguyên thường đông vào sáng sớm, có nơi đông hơn vào một số ngày trong tuần. Giờ họp và ngày đông khác nhau giữa các điểm chợ trong xã, nên hỏi láng giềng hoặc tiệm tạp hoá gần nhà để đi đúng lúc có hàng tươi và đủ người bán.
Mua đồ ở Gia Nghĩa thì nên đi bao lâu một lần?
Tuỳ nhu cầu từng nhà, nhưng nhiều gia đình chọn một ngày cố định mỗi tháng hoặc nửa tháng để xuống Gia Nghĩa, gộp mua sắm với khám bệnh, ngân hàng, giấy tờ. Đi sớm, về trước chiều tối, tránh ngày mưa lớn. Việc gì không gấp thì dồn vào chuyến đó để đỡ chạy đường đèo nhiều lần.
Đặt hàng trực tuyến có giao tới Tà Đùng không?
Nhiều đơn vị giao hàng có phục vụ vùng này, nhưng thời gian giao lâu hơn thành phố, có nơi chỉ giao tới điểm hẹn hoặc bưu cục chứ không vào tận thôn. Ghi rõ địa chỉ theo đơn vị hành chính mới, thêm tên thôn, một điểm mốc dễ tìm, và luôn giữ máy để người giao gọi được.
Nên dự trữ những gì cho mùa mưa ở vùng hồ?
Gạo, mì, đồ hộp, dầu ăn, gia vị, nước uống, một bình gas dự phòng, thuốc thông thường, thuốc dùng hằng ngày của người trong nhà, pin, đèn sạc và nến. Không cần nhiều, đủ cho vài ngày không ra ngoài là được, nhớ xoay vòng để đồ không hết hạn và đựng hộp kín chống ẩm.
Mua nông sản tại vườn của người dân có được không?
Được, và đó là cách tốt để tiền đến thẳng tay người trồng. Hỏi chủ vườn trước, đừng tự ý vào hái, trả giá vừa phải. Mua theo mùa sẽ được hàng ngon nhất. Mua quen vài lần, người bán sẽ báo khi có hàng đẹp hoặc để dành cho mình.