Từ Tà Đùng về TP.HCM có hai hướng quen thuộc: theo quốc lộ 28 xuống Gia Nghĩa rồi đi quốc lộ 14 về phía nam, hoặc theo quốc lộ 28 sang Di Linh rồi theo quốc lộ 20 qua Bảo Lộc về TP.HCM. Lên Đà Lạt thì thường theo quốc lộ 28 sang Di Linh rồi theo quốc lộ 20 lên. Người không tự lái có thể đi xe khách tuyến TP.HCM – Gia Nghĩa hoặc các tuyến qua Di Linh, rồi nối chặng vào xã.
Với khách du lịch, đây chỉ là một chuyến đi. Với người ở lâu, đó là con đường sẽ đi đi về về hàng chục lần mỗi năm: về thăm cha mẹ, đi khám bệnh, làm giấy tờ, đưa con đi thi. Bài này không phải lịch trình du lịch, mà là cách người sống ở vùng hồ tổ chức việc đi lại sao cho an toàn, đỡ mệt và đỡ tốn.
Hai hướng về TP.HCM: khác nhau ở đâu
Hướng Gia Nghĩa – quốc lộ 14. Từ Tà Đùng theo quốc lộ 28 xuống Gia Nghĩa, rồi theo quốc lộ 14 qua vùng Bình Phước cũ (nay thuộc tỉnh Đồng Nai) về TP.HCM. Ưu điểm là đi qua Gia Nghĩa, nơi có thể gộp việc mua sắm, khám bệnh, ngân hàng. Quốc lộ 14 đông xe tải, xe container ở nhiều đoạn, cần lái thận trọng, nhất là ban đêm.
Hướng Di Linh – quốc lộ 20. Từ Tà Đùng theo quốc lộ 28 sang Di Linh, rồi theo quốc lộ 20 qua Bảo Lộc, đèo Bảo Lộc, xuống Đồng Nai về TP.HCM. Hướng này đi qua vùng cao nguyên Di Linh – Bảo Lộc, tiện kết hợp ghé thăm người thân ở Lâm Đồng cũ. Đèo Bảo Lộc dốc, nhiều khúc cua, mùa mưa có sương mù, đòi hỏi kinh nghiệm lái đèo.
Chọn hướng nào phụ thuộc vào thôn mình ở trong xã, giờ đi, thời tiết và việc cần làm dọc đường. Nhiều người ở lâu dùng cả hai: đi một hướng, về một hướng, tuỳ lúc. Tình trạng mặt đường, các đoạn đang thi công, cũng như các tuyến cao tốc mới ở khu vực có thể thay đổi đáng kể thời gian đi; nên hỏi người vừa đi hoặc xem cập nhật giao thông trước mỗi chuyến.
Quốc lộ 28 và chặng đầu từ thôn ra đường lớn
Với cư dân Tà Đùng, chặng khó nhất thường không phải quốc lộ mà là đoạn từ nhà ra quốc lộ 28, và chính quốc lộ 28 qua vùng đồi núi Đắk Glong cũ. Đường có nhiều đèo dốc, khúc cua, có đoạn hẹp, xe tải chở nông sản, vật liệu chạy nhiều, mùa mưa có thể sạt lở nhỏ hay đá lăn.
Đường liên thôn, đường vào nhà có thể là bê tông, cấp phối hay đất đỏ. Đường đất đỏ mùa mưa trơn như đổ dầu, xe máy dễ trượt, ô tô gầm thấp dễ sa lầy. Người ở lâu học cách nhìn trời mà xếp lịch: hôm mưa lớn thì không cố đi, chờ đường ráo một buổi mới ra quốc lộ.
Vùng Đắk Som cũ và vùng Đắk R'Măng cũ trong xã đi ra quốc lộ bằng các tuyến đường khác nhau; quãng đường và tình trạng đường của từng thôn khác hẳn nhau. Người mới đến nên hỏi trưởng thôn, láng giềng hay người chạy xe trong vùng về tuyến an toàn nhất từ thôn mình, đặc biệt trong mùa mưa.
Tự lái, xe khách hay xe ghép: chọn thế nào
Ô tô riêng. Linh hoạt nhất, chở được hàng, đi được nhiều điểm trong một chuyến. Cần xe có gầm phù hợp với đường đồi, lốp tốt, phanh tốt, và người lái quen đường đèo. Chi phí gồm xăng dầu, phí đường bộ, bảo dưỡng thường xuyên hơn do đường dốc.
Xe máy. Hợp cho việc đi lại trong xã và xuống Gia Nghĩa. Đi xe máy đường dài về TP.HCM thì mệt và rủi ro cao, nhất là qua quốc lộ đông xe tải; nhiều người chỉ đi xe máy chặng ngắn rồi gửi xe, đi xe khách.
Xe khách. Có các nhà xe chạy tuyến TP.HCM – Gia Nghĩa và các tuyến qua Di Linh. Cư dân thường ra quốc lộ hoặc xuống Gia Nghĩa đón xe; có nhà xe nhận đón trả dọc đường. Hỏi trực tiếp nhà xe về điểm đón gần Tà Đùng, giờ chạy và cách đặt chỗ.
Xe ghép, xe hợp đồng. Ở nhiều vùng có dịch vụ xe chở ghép hoặc thuê nguyên chuyến. Tiện, nhưng nên chọn xe có đăng ký kinh doanh vận tải rõ ràng, tài xế quen đường, và tránh xe chở quá số người.
Lên lịch đi lại định kỳ cho gia đình ở lâu
Người ở vùng hồ đi lại nhiều mà không mệt thường có một cách lên lịch rõ ràng. Gợi ý từng bước:
- Liệt kê những việc bắt buộc phải về thành phố trong năm: tái khám, công việc, giỗ Tết, thi cử của con, giấy tờ ở nơi thường trú cũ.
- Gom những việc gần thời điểm vào cùng một chuyến, tránh đi lẻ từng việc.
- Ưu tiên đi vào mùa khô hoặc những ngày nắng; trong mùa mưa, để dư ít nhất một ngày phòng khi đường xấu phải hoãn.
- Khởi hành sớm để qua các đoạn đèo khi trời còn sáng, tránh chạy đèo vào đêm tối hay sương mù dày.
- Báo cho người ở nhà hoặc láng giềng khi đi xa nhiều ngày, nhờ trông nhà, tưới cây, cho vật nuôi ăn.
- Ghi lại thời gian và chi phí thực tế của mỗi chuyến để lần sau tính chính xác hơn.
Gia đình sống hai nơi, nửa tháng ở thành phố nửa tháng ở Tà Đùng, càng cần lịch rõ. Không có lịch, việc đi lại sẽ thành gánh nặng làm mất đi chính lý do mình lên vùng hồ.
An toàn trên đường đèo: những điều người ở lâu luôn giữ
Đường từ Tà Đùng ra các trung tâm đều có đèo dốc. Xuống dốc dài thì về số thấp, dùng phanh động cơ, không rà phanh liên tục kẻo nóng phanh mất tác dụng. Lên dốc thì giữ khoảng cách với xe tải phía trước, vì xe nặng có thể trôi lùi hoặc dừng đột ngột. Vào cua thì đi đúng làn, bấm còi ở cua khuất.
Mùa mưa, sương mù có thể xuống rất dày trên đèo vào sáng sớm và chiều tối. Bật đèn sương mù hoặc đèn chiếu gần, giảm tốc, không vượt. Nếu mưa quá lớn, tầm nhìn quá thấp, tìm chỗ an toàn tấp vào chờ, không dừng ở khúc cua hay chân dốc đá.
Kiểm xe trước mỗi chuyến dài: phanh, lốp, đèn, gạt mưa, nước làm mát. Mang theo nước uống, đồ ăn nhẹ, áo ấm, đèn pin, sạc dự phòng, vì có đoạn khá vắng, sóng điện thoại yếu. Không lái khi mệt hay buồn ngủ; đường đèo không tha thứ cho những phút lơ là.
Đi lại trong xã hằng ngày
Ngoài những chuyến đi xa, cư dân mới còn phải quen với việc đi lại hằng ngày trong một xã rộng: đưa con đi học, đi chợ trung tâm, lên vườn, ra trạm y tế, đến UBND xã. Phương tiện chủ yếu là xe máy. Xe số thường được người địa phương ưa dùng trên đường dốc, đường đất hơn xe tay ga, vì dễ kiểm soát khi lên xuống dốc trơn.
Người từ thành phố quen xe tay ga nên tập lái trên đường đồi khi trời khô trước, rồi mới đi đường đất trong mùa mưa. Lốp xe có gai sâu hơn, phanh được bảo dưỡng thường xuyên, đèn sáng là ba thứ không thể thiếu. Đi đêm trên đường thôn cần cẩn thận vật nuôi thả rông, người đi bộ không có đèn, và những đoạn đường bị nước xói.
Trong xã, ít có xe ôm công nghệ hay taxi như thành phố. Khi cần đi mà không có xe, người dân thường nhờ láng giềng, gọi xe ôm quen trong thôn hoặc thuê xe chở. Lưu sẵn vài số điện thoại người chạy xe tin cậy là việc người ở lâu nào cũng làm.
Đưa người bệnh, người già đi xa
Có những chuyến đi không thể chọn ngày đẹp trời: đưa người thân đi khám chuyên khoa, đi nhập viện, đi theo giấy chuyển tuyến. Với những chuyến này, chuẩn bị trước quyết định nhiều thứ: giấy tờ đầy đủ, xe phù hợp, người đi cùng, và nơi nghỉ lại nếu phải ở qua đêm gần bệnh viện.
Người lớn tuổi, người bệnh ngồi xe đường đèo lâu dễ say xe, mệt, tụt huyết áp. Nên đi sớm, dừng nghỉ giữa chặng, mang nước, đồ ăn nhẹ, thuốc đang dùng, áo ấm. Người bị say xe nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về cách phòng trước chuyến đi, không tự ý dùng thuốc lạ.
Với ca cấp cứu, không tự chở nếu tình trạng nguy kịch mà chưa được hướng dẫn; gọi 115 và làm theo chỉ dẫn. Nếu phải tự chở, chọn xe êm, có người ngồi cạnh theo dõi người bệnh, và đi theo đường an toàn chứ không phải đường tắt chưa từng đi.
Chi phí đi lại: tính theo năm chứ không theo chuyến
Nhiều người lên Tà Đùng tính chi phí đi lại theo từng chuyến và thấy không đáng bao nhiêu. Nhưng cộng cả năm thì khác. Một gia đình về thành phố mỗi tháng một lần, cộng các chuyến xuống Gia Nghĩa, các chuyến đưa con đi thi, đi khám, sẽ thấy đi lại là một trong những khoản lớn nhất của ngân sách.
Các yếu tố cấu thành gồm: nhiên liệu, phí sử dụng đường bộ, bảo dưỡng và hao mòn xe do đường dốc, vé xe khách nếu không tự lái, chi phí ăn uống dọc đường, nghỉ qua đêm khi cần, và cả thời gian của người đi. Ghi chép trong vài tháng đầu sẽ cho con số thật của gia đình mình.
Ví dụ giả định để thấy cách tính: một gia đình ước tính mỗi chuyến về thành phố tốn một khoản A, mỗi chuyến xuống Gia Nghĩa tốn khoản B; nếu một năm có mười hai chuyến về thành phố và hai mươi bốn chuyến xuống phố, tổng là mười hai lần A cộng hai mươi bốn lần B. Thay A, B bằng con số thật của nhà mình sẽ ra một ngân sách đi lại đủ nghiêm túc để cân nhắc.
So sánh hai hướng đi về TP.HCM
Bảng mô tả định tính theo đặc điểm chung, không nêu số liệu thời gian hay khoảng cách vì thay đổi theo thôn xuất phát, phương tiện và tình trạng đường.
| Tiêu chí | Qua Gia Nghĩa, quốc lộ 14 | Qua Di Linh, quốc lộ 20 |
|---|---|---|
| Gộp việc dọc đường | Thuận: mua sắm, khám bệnh ở Gia Nghĩa | Thuận nếu có người thân, việc ở Di Linh, Bảo Lộc |
| Địa hình nổi bật | Đèo dốc quốc lộ 28, quốc lộ 14 nhiều đoạn đồi | Đèo dốc quốc lộ 28, đèo Bảo Lộc |
| Mật độ xe tải | Cao ở nhiều đoạn quốc lộ 14 | Cao ở đèo Bảo Lộc và đoạn gần Đồng Nai |
| Kết hợp lên Đà Lạt | Không thuận | Thuận, từ Di Linh lên Đà Lạt theo quốc lộ 20 |
| Mùa mưa | Cẩn thận đoạn đèo và đường trơn | Cẩn thận sương mù và đá lăn trên đèo |
Hãy đi thử cả hai hướng trong mùa khô khi mới lên, để biết hướng nào hợp với mình trước khi phải đi gấp trong mùa mưa.
Câu hỏi thường gặp
Từ Tà Đùng về TP.HCM đi đường nào?
Có hai hướng quen thuộc: theo quốc lộ 28 xuống Gia Nghĩa rồi đi quốc lộ 14 về phía nam, hoặc theo quốc lộ 28 sang Di Linh rồi quốc lộ 20 qua Bảo Lộc về TP.HCM. Chọn hướng tuỳ thôn xuất phát, việc dọc đường và thời tiết; nên hỏi người vừa đi về tình trạng đường trước mỗi chuyến.
Từ Tà Đùng lên Đà Lạt đi thế nào?
Thường đi theo quốc lộ 28 sang Di Linh rồi theo quốc lộ 20 lên Đà Lạt. Từ tháng 7/2025, Đà Lạt là trung tâm hành chính của tỉnh Lâm Đồng mới, nên một số việc cấp tỉnh có thể phải lên đây. Đường qua vùng đồi núi, nên đi sớm và tránh chạy đèo khi trời tối.
Có xe khách từ TP.HCM lên Tà Đùng không?
Có các nhà xe chạy tuyến TP.HCM – Gia Nghĩa và các tuyến qua Di Linh; nhiều người đi tới Gia Nghĩa hoặc điểm gần nhất trên quốc lộ rồi nối chặng vào xã bằng xe máy, xe ghép hay người nhà đón. Hỏi trực tiếp nhà xe về điểm đón trả, giờ chạy và cách đặt chỗ.
Mùa mưa đi lại ở Tà Đùng cần lưu ý gì?
Đường đất đỏ trơn, đèo có sương mù, có thể sạt lở nhỏ hay đá lăn. Xếp lịch vào ngày ít mưa, khởi hành sớm, để dư thời gian phòng khi phải hoãn, kiểm phanh lốp trước chuyến đi, không cố vượt qua đoạn ngập hay sạt.
Đi xe máy từ TP.HCM lên Tà Đùng có nên không?
Được, nhiều người trẻ vẫn đi, nhưng đường dài, đông xe tải và có nhiều đèo, nên mệt và rủi ro cao. Với người ở lâu cần đi lại thường xuyên, xe máy hợp với chặng ngắn trong xã và xuống Gia Nghĩa; đường dài nên đi ô tô hoặc xe khách.
Làm sao để việc đi lại không thành gánh nặng khi sống ở Tà Đùng?
Gom việc vào ít chuyến, lên lịch theo mùa, đi vào ngày nắng, khởi hành sớm, ghi lại chi phí và thời gian thực tế. Gia đình sống hai nơi nên có lịch cố định trong tháng. Biết trước mình phải về thành phố bao nhiêu lần một năm cũng giúp quyết định nên ở Tà Đùng theo cách nào.