Người lên Tà Đùng ở từ 30 ngày trở lên tại chỗ ở hợp pháp ngoài nơi thường trú phải đăng ký tạm trú, theo Luật Cư trú năm 2020. Hồ sơ cơ bản gồm tờ khai thay đổi thông tin cư trú và giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp; nộp tại công an xã Tà Đùng hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công của Bộ Công an, ứng dụng VNeID. Người định ở hẳn và đủ điều kiện có thể đăng ký thường trú.
Từ ngày 1/1/2023, sổ hộ khẩu và sổ tạm trú giấy không còn được sử dụng; thông tin cư trú được quản lý trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hiển thị trên ứng dụng VNeID. Với người mới đến một xã vùng hồ, điều đó giúp thủ tục gọn hơn nhiều so với trước, nhưng vẫn có những chỗ hay vướng, nhất là phần giấy tờ chỗ ở. Bài này đi qua từng bước.
Tạm trú, thường trú, lưu trú: ba khái niệm hay bị lẫn
Thường trú là nơi công dân sinh sống ổn định, lâu dài và đã được đăng ký. Mỗi người chỉ có một nơi thường trú. Với người từ TP.HCM, Đà Lạt hay tỉnh khác lên Tà Đùng, nơi thường trú hiện tại thường vẫn ở quê cũ hoặc thành phố cũ.
Tạm trú là nơi công dân sinh sống trong một thời gian nhất định ngoài nơi thường trú. Luật Cư trú năm 2020 yêu cầu đăng ký tạm trú khi đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp từ 30 ngày trở lên. Thời hạn tạm trú tối đa là hai năm và có thể gia hạn nhiều lần. Đây là thủ tục phù hợp nhất với người mới lên ở thử, ở theo mùa hoặc chưa quyết định ở hẳn.
Lưu trú là việc ở lại một địa điểm trong thời gian ngắn, dưới 30 ngày, như ở homestay, nhà nghỉ, nhà người quen. Người có trách nhiệm thông báo lưu trú là chủ cơ sở hoặc chủ nhà, không phải khách. Người lên Tà Đùng ở thử vài tuần tại homestay thì thuộc diện lưu trú, chủ homestay lo phần thông báo.
Đăng ký tạm trú: hồ sơ và trình tự
Trình tự dưới đây theo Luật Cư trú năm 2020 và các văn bản hướng dẫn; chi tiết mẫu tờ khai, cách nộp có thể được cập nhật, nên hỏi công an xã khi làm.
- Chuẩn bị tờ khai thay đổi thông tin cư trú. Nếu đăng ký cho người chưa thành niên, cần ý kiến đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ ghi trong tờ khai.
- Chuẩn bị giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp: giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền nếu là nhà của mình; hợp đồng thuê, mượn, ở nhờ nếu là nhà người khác, kèm ý kiến đồng ý của chủ nhà.
- Nộp hồ sơ tại công an xã Tà Đùng, hoặc nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công của Bộ Công an hay ứng dụng VNeID nếu đã có tài khoản định danh điện tử mức hai.
- Theo dõi kết quả; cơ quan đăng ký cư trú thẩm định, cập nhật thông tin tạm trú vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và thông báo cho người đăng ký.
- Kiểm lại thông tin trên ứng dụng VNeID sau khi được duyệt. Khi gần hết thời hạn tạm trú mà vẫn ở, làm thủ tục gia hạn trước hạn.
Với người ở nhà thuê, chỗ hay vướng nhất là chủ nhà không có mặt hoặc không muốn ký xác nhận. Hãy thoả thuận việc này ngay khi ký hợp đồng thuê; ghi rõ trong hợp đồng rằng chủ nhà đồng ý cho người thuê đăng ký tạm trú.
Khi nào nên chuyển thường trú về Tà Đùng
Người đã quyết định ở hẳn, có nhà đứng tên mình ở Tà Đùng, hoặc ở lâu dài tại nhà thuê, nhà người thân với đủ điều kiện, có thể đăng ký thường trú. Khi đăng ký thường trú ở nơi mới, thông tin thường trú ở nơi cũ sẽ được xoá theo quy định, không cần làm thủ tục cắt hộ khẩu như thời sổ giấy.
Với chỗ ở thuộc sở hữu của mình, điều kiện đơn giản nhất. Với chỗ ở thuê, mượn, ở nhờ, Luật Cư trú yêu cầu có sự đồng ý của chủ sở hữu và bảo đảm diện tích nhà ở tối thiểu theo quy định của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, không thấp hơn tám mét vuông sàn cho mỗi người. Với người về ở nhờ cha mẹ, vợ chồng, con, điều kiện có khác. Những chi tiết này nên hỏi công an xã để biết trường hợp của mình cần gì.
Chuyển thường trú hay không là quyết định của từng gia đình. Có thường trú ở Tà Đùng thì mọi thủ tục ở địa phương thuận lợi nhất: học hành của con, các chính sách cho người dân trong xã, việc làm giấy tờ đất. Nhưng nếu gia đình còn tài sản, công việc, con cái học ở thành phố, giữ thường trú cũ và đăng ký tạm trú ở Tà Đùng có thể hợp lý hơn trong giai đoạn đầu.
Những chỗ người mới hay vướng
Nhà xây trên đất vườn. Ở vùng hồ, không ít căn nhà được dựng trên đất trồng cây lâu năm, chưa có đất ở trong sổ. Việc dùng căn nhà này làm giấy tờ chỗ ở hợp pháp có thể gặp khó; hỏi công an xã trước khi chọn thuê hay mua để ở lâu.
Chủ nhà ở xa. Nhiều chủ nhà ở TP.HCM, chỉ có người trông. Ý kiến đồng ý của chủ nhà có thể làm bằng văn bản hoặc qua ứng dụng nếu chủ nhà cũng có tài khoản định danh; thống nhất cách làm từ khi ký hợp đồng thuê.
Địa chỉ cũ trên giấy tờ. Giấy chứng nhận đất, hợp đồng cũ có thể vẫn ghi xã Đắk Som hoặc Đắk R'Măng, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông. Giấy tờ còn giá trị; khi khai tờ khai, ghi địa chỉ theo đơn vị hành chính mới là xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng, và mang theo giấy tờ gốc để cán bộ đối chiếu.
Ở nhiều nơi trong năm. Người sống hai nơi, nửa năm ở thành phố nửa năm ở Tà Đùng, nên giữ một nơi thường trú và đăng ký tạm trú ở nơi còn lại theo thời gian thực tế ở. Đừng để tình trạng ở thật một nơi mà giấy tờ ghi một nơi khác kéo dài.
Thông báo lưu trú khi có khách và người làm công
Khi đã ổn định ở Tà Đùng, nhà mình có thể trở thành nơi người thân, bạn bè lên chơi, hoặc nơi người làm công mùa hái cà phê ở lại. Theo Luật Cư trú, khi có người đến lưu trú, thành viên hộ gia đình hoặc chủ chỗ ở có trách nhiệm thông báo lưu trú với cơ quan đăng ký cư trú. Việc thông báo có thể làm trực tiếp, qua điện thoại, qua ứng dụng hoặc cổng dịch vụ công tuỳ hình thức được hỗ trợ.
Với người làm công theo mùa, việc thông báo lưu trú không chỉ là thủ tục mà còn bảo vệ chính chủ nhà và người lao động khi có sự cố. Nếu người làm công ở lại từ 30 ngày trở lên, họ cần đăng ký tạm trú như mọi cư dân.
Nếu sau này gia đình làm homestay, đón khách thuê phòng, thì việc thông báo lưu trú trở thành nghĩa vụ thường xuyên, cùng với các điều kiện kinh doanh lưu trú khác. Phần đó thuộc về chuyện làm du lịch, hỏi kỹ cơ quan chức năng trước khi bắt đầu.
Định danh điện tử VNeID: nên chuẩn bị trước khi lên
Phần lớn thủ tục cư trú hiện nay có thể làm trực tuyến qua ứng dụng VNeID. Muốn dùng đầy đủ chức năng, người dân cần tài khoản định danh điện tử mức hai, được kích hoạt sau khi đăng ký tại cơ quan công an. Người chưa có nên làm ngay khi còn ở thành phố, nơi quầy tiếp nhận gần và nhanh, trước khi chuyển lên vùng hồ.
Có tài khoản rồi, kiểm lại thông tin cư trú hiện có trên ứng dụng: nơi thường trú, nơi tạm trú, các thành viên trong hộ. Nếu có sai lệch từ trước, sửa ở nơi cư trú cũ thường thuận hơn. Cha mẹ cũng nên cài đặt và hướng dẫn ông bà dùng ứng dụng, hoặc ít nhất biết cách nhờ người thân thao tác giúp.
Một lưu ý thực tế ở vùng hồ: sóng điện thoại không đều, có lúc tải ứng dụng chậm. Thao tác các bước cần xác thực nên làm ở nơi sóng tốt, chẳng hạn khu trung tâm xã, hoặc ngay tại trụ sở công an xã để cán bộ hỗ trợ khi gặp lỗi.
Cư trú đúng chỗ và những việc kéo theo
Thông tin cư trú không chỉ là thủ tục với công an. Nhiều việc khác trong đời sống dựa vào nó: xin học cho con ở trường gần nhà, đăng ký nơi khám chữa bệnh ban đầu, được tham gia các chương trình, chính sách dành cho người dân trong xã, làm một số giấy tờ ở UBND xã. Không có cư trú ở Tà Đùng, nhiều việc vẫn làm được nhưng phải chứng minh thêm hoặc quay về nơi thường trú cũ.
Với người đi làm, công ty, ngân hàng đôi khi cần xác nhận nơi ở hiện tại. Thông tin tạm trú trên VNeID là cách chứng minh nhanh nhất. Với người tham gia bầu cử, sinh hoạt khu dân cư, họp thôn, tên trong danh sách của địa phương cũng gắn với đăng ký cư trú.
Ngược lại, ở thật một nơi mà không đăng ký, khi có việc như tai nạn, tranh chấp, mất mát tài sản, việc xác minh sẽ chậm hơn. Đăng ký đúng không tốn nhiều thời gian, nhưng giúp gia đình mới đến được nhìn nhận là cư dân của xã, chứ không phải người qua đường.
So sánh nhanh: tạm trú và thường trú cho cư dân mới
Bảng dưới giúp chọn thủ tục phù hợp với tình trạng của gia đình. Thông tin theo Luật Cư trú năm 2020; điều kiện cụ thể hỏi công an xã.
| Tiêu chí | Tạm trú | Thường trú |
|---|---|---|
| Phù hợp với ai | Người ở thử, ở theo mùa, chưa quyết định ở hẳn | Người đã ở ổn định, lâu dài |
| Khi nào phải làm | Ở từ 30 ngày trở lên ngoài nơi thường trú | Khi muốn chuyển nơi thường trú |
| Thời hạn | Tối đa hai năm, gia hạn được | Không thời hạn |
| Giấy tờ chỗ ở | Chỗ ở hợp pháp, có đồng ý của chủ nếu thuê | Chỗ ở hợp pháp, thêm điều kiện về diện tích nếu thuê, mượn |
| Ảnh hưởng nơi cũ | Giữ nguyên thường trú cũ | Thường trú cũ bị xoá khi có thường trú mới |
Phần lớn cư dân mới nên bắt đầu bằng tạm trú. Sau một hai năm, khi đã chắc chắn về chỗ ở và cuộc sống, mới tính đến thường trú.
Câu hỏi thường gặp
Lên Tà Đùng ở bao lâu thì phải đăng ký tạm trú?
Theo Luật Cư trú năm 2020, công dân đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên phải đăng ký tạm trú. Ở ngắn hơn tại homestay, nhà người quen thì thuộc diện lưu trú, chủ nhà hoặc chủ cơ sở thông báo lưu trú.
Đăng ký tạm trú ở Tà Đùng có làm online được không?
Được. Có thể nộp hồ sơ qua Cổng dịch vụ công của Bộ Công an hoặc ứng dụng VNeID nếu đã có tài khoản định danh điện tử mức hai. Người không quen thao tác trực tuyến có thể đến công an xã Tà Đùng để được hướng dẫn và nộp trực tiếp.
Thuê nhà ở Tà Đùng thì cần giấy tờ gì để đăng ký tạm trú?
Cần tờ khai thay đổi thông tin cư trú và giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp, thường là hợp đồng thuê nhà, kèm ý kiến đồng ý của chủ nhà. Nên thoả thuận việc chủ nhà xác nhận ngay khi ký hợp đồng thuê để không vướng khi đi đăng ký.
Chuyển thường trú lên Tà Đùng thì hộ khẩu cũ có phải cắt không?
Không cần làm thủ tục cắt riêng như thời sổ hộ khẩu giấy. Khi đăng ký thường trú ở nơi mới được duyệt, thông tin thường trú ở nơi cũ sẽ được xoá theo quy định trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Giấy tờ nhà đất còn ghi xã Đắk Som, huyện Đắk Glong thì có dùng đăng ký cư trú được không?
Được. Giấy tờ đã cấp trước khi sắp xếp đơn vị hành chính vẫn có giá trị. Khi khai tờ khai, ghi địa chỉ theo đơn vị hành chính mới là xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng, mang giấy tờ gốc để cán bộ đối chiếu.
Người làm công mùa hái cà phê ở lại nhà mình có phải khai báo không?
Có. Khi có người đến ở lại, thành viên hộ gia đình hoặc chủ chỗ ở có trách nhiệm thông báo lưu trú với cơ quan đăng ký cư trú. Nếu người làm công ở từ 30 ngày trở lên thì họ cần đăng ký tạm trú. Việc này bảo vệ cả chủ nhà lẫn người lao động.