Điện, nước, sóng điện thoại và rác: thu xếp hạ tầng sinh hoạt cho nhà mới ở Tà Đùng

Dọn vào nhà mới ở Tà Đùng, có bốn thứ cần thu xếp ngay trong tuần đầu: điện (công tơ, hợp đồng, phương án khi mất điện), nước (nguồn nước, bồn chứa, lọc, kiểm chất lượng), sóng điện thoại và internet (nhà mạng nào mạnh, có cáp quang không), và rác (thôn có thu gom không, phân loại và xử lý tại nhà thế nào). Bốn thứ này ở thành phố gần như tự có; ở một xã vùng hồ, mỗi thứ đều cần một chút chủ động.

Bài này viết cho người mới chuyển đến ở, dù là nhà thuê hay nhà mình, theo nguyên lý chung của đời sống nông thôn miền núi. Chi tiết như thủ tục điện lực, dịch vụ thu gom rác của xã có thể khác theo từng thôn và thay đổi theo thời gian; hỏi trực tiếp chính quyền xã, trưởng thôn, đơn vị điện lực khu vực khi cần.

Điện: kiểm công tơ, hợp đồng và đường dây

Phần lớn nhà ở trong thôn đã có điện lưới. Việc đầu tiên khi dọn vào là xem công tơ đứng tên ai, chỉ số hiện tại, và hợp đồng mua bán điện đang của ai. Với nhà thuê, thoả thuận rõ trong hợp đồng thuê ai trả tiền điện, cách tính, và có cần sang tên hợp đồng mua bán điện hay không. Với nhà mua hoặc nhà được cho, nên làm thủ tục sang tên hợp đồng điện với đơn vị điện lực khu vực để quyền lợi, trách nhiệm rõ ràng.

Giá điện sinh hoạt tính theo biểu giá bậc thang: dùng càng nhiều, các phần điện năng vượt mức càng đắt. Ở vùng hồ, những thiết bị ngốn điện nhất thường không phải điều hoà như ở thành phố, mà là máy bơm nước, bình nóng lạnh, bếp điện và máy sấy. Biết điều này giúp gia đình điều chỉnh thói quen để hoá đơn không bất ngờ.

Kiểm hệ thống điện trong nhà là việc nên làm ngay: dây dẫn ngoài trời có bị lão hoá, có chỗ nối tạm không; cầu dao, aptomat chống giật còn hoạt động không; ổ cắm ở khu vực ẩm có được che chắn không. Nhà ở vùng đồi trống trải còn cần tính chuyện chống sét. Phần điện trong nhà có dấu hiệu nguy hiểm thì gọi thợ điện có chuyên môn, không tự sửa.

Mất điện: chuẩn bị cho những đêm tối

Ở vùng đồi núi, mất điện xảy ra thường hơn đô thị, nhất là mùa mưa giông khi cây đổ vào đường dây hay sét đánh. Phần lớn các lần mất điện kéo dài vài giờ, có lúc lâu hơn. Đơn vị điện lực thường có lịch cắt điện bảo trì báo trước; người mới nên hỏi cách nhận thông báo này, qua ứng dụng, tin nhắn hay loa thôn.

Đồ dự phòng cơ bản gồm: đèn sạc cho từng phòng, đèn pin, sạc dự phòng đủ dung lượng cho điện thoại cả nhà, nến và bật lửa để ở chỗ dễ tìm. Gia đình làm việc từ xa nên có bộ lưu điện cho bộ phát sóng internet và máy tính. Một số nhà dùng máy phát điện nhỏ hoặc hệ thống điện mặt trời có pin lưu trữ; đây là đầu tư lớn hơn, nên tính kỹ nhu cầu và thuê người lắp có chuyên môn.

Điều hay bị quên: khi mất điện, máy bơm nước cũng ngừng. Nhà dùng giếng khoan bơm điện nên có bồn chứa đủ lớn để dùng vài ngày, và tập thói quen bơm đầy bồn mỗi khi có điện.

Nước: biết nước từ đâu tới trước khi uống

Giếng đào, giếng khoan. Nhiều nhà quanh hồ dùng giếng. Hỏi chủ nhà hoặc láng giềng giếng sâu bao nhiêu, mùa khô có cạn không, nước có mùi, có màu, có cặn không. Giếng gần chuồng trại, nhà vệ sinh hay vườn phun thuốc thì cần kiểm kỹ hơn.

Nước tự chảy từ suối. Một số thôn dẫn nước từ khe suối trên cao về bể chung hoặc về từng nhà. Nguồn này mát và tiện nhưng dễ đục vào mùa mưa, có thể nhiễm bẩn từ thượng nguồn, và giảm mạnh cuối mùa khô.

Nước máy nông thôn. Một số khu dân cư có công trình cấp nước tập trung. Hỏi chính quyền xã hoặc trưởng thôn khu mình có không, chất lượng ra sao, ai quản lý và thu tiền.

Nước mưa. Trữ nước mưa dùng để tưới, rửa, giặt là cách nhiều hộ dùng. Nước mưa dùng để uống thì cần hệ thống thu, chứa, lọc sạch sẽ và vẫn phải đun sôi.

Kiểm chất lượng. Nếu chưa rõ chất lượng, mang mẫu nước đi xét nghiệm ở cơ sở có chức năng, chẳng hạn các trung tâm kiểm soát bệnh tật, trung tâm y tế hay phòng thí nghiệm được công nhận. Trong lúc chờ, đun sôi nước uống, hoặc dùng nước uống đóng bình.

Bồn chứa, lọc nước và giữ nước mùa khô

Bồn chứa là thứ gần như nhà nào ở vùng hồ cũng cần: trữ nước khi mất điện, khi giếng yếu cuối mùa khô, khi nguồn suối đục mùa mưa. Đặt bồn ở chỗ cao, có nắp kín, vệ sinh định kỳ để không có rêu, cặn và muỗi đẻ trứng.

Bộ lọc nước có nhiều cấp độ: lọc thô bằng cát sỏi, than hoạt tính cho nước giếng có mùi, màng lọc cho nước uống. Chọn loại lọc nào phụ thuộc kết quả kiểm chất lượng nước, không phải lời quảng cáo. Nhớ thay lõi lọc đúng hạn; lõi lọc quá hạn có khi còn làm nước bẩn hơn.

Cuối mùa khô, khoảng những tháng đầu năm, nhiều giếng và nguồn suối yếu đi. Người ở lâu tiết kiệm nước từ sớm: dùng lại nước rửa rau để tưới cây, sửa ngay chỗ rò rỉ, tưới vườn vào sáng sớm hoặc chiều tối. Hỏi láng giềng năm nào hạn nặng, giếng nhà mình từng cạn chưa, để chuẩn bị bồn chứa đủ lớn.

Sóng điện thoại và internet: kiểm tại chính căn nhà

Sóng di động ở Tà Đùng không đều: khu trung tâm, đỉnh đồi thường khá, thung lũng và sườn khuất có chỗ rất yếu. Đừng tin vào bản đồ phủ sóng chung chung; cách đáng tin nhất là cầm điện thoại có sim của từng nhà mạng, đi qua từng phòng, gọi thử, mở mạng thử ở các giờ khác nhau trong ngày.

Nếu cần internet ổn định để làm việc, học trực tuyến, hỏi đại lý các nhà mạng xem cáp quang đã kéo tới thôn chưa, mất bao lâu để lắp, có phải kéo dây xa không. Nơi chưa có cáp quang, nhiều gia đình dùng bộ phát wifi từ sim di động, đặt ở vị trí sóng tốt nhất trong nhà, có khi phải gắn ăng-ten ngoài trời. Dùng sim của hai nhà mạng khác nhau là cách dự phòng phổ biến.

Khi mất điện, trạm phát sóng của nhà mạng có thể vẫn chạy bằng nguồn dự phòng một thời gian, nhưng bộ phát wifi trong nhà thì không. Bộ lưu điện nhỏ cho thiết bị mạng giúp giữ liên lạc trong những đêm mất điện mùa mưa.

Gas, củi và an toàn trong bếp

Phần lớn nhà ở vùng hồ nấu bằng bếp gas, có nhà dùng thêm bếp củi để nấu nồi lớn, sưởi ấm những đêm lạnh. Gas thường do đại lý trong xã giao tận nhà; hỏi số đại lý gần, lịch giao, và luôn để một bình dự phòng, nhất là trước mùa mưa khi việc giao có thể chậm. Kiểm van, dây dẫn gas định kỳ, đặt bình ở chỗ thoáng, không để gần nguồn nhiệt.

Bếp củi tiện và tiết kiệm nhưng có rủi ro: khói trong nhà kín gây hại cho đường hô hấp, nhất là với trẻ nhỏ và người già; than hồng để sưởi trong phòng ngủ đóng kín cửa có thể gây ngộ độc khí. Nếu dùng bếp củi, nên có ống khói hoặc nấu ở gian bếp thông thoáng, không đốt than sưởi trong phòng kín.

Củi nên lấy từ cành khô trong vườn nhà hoặc mua của người bán hợp pháp; không vào rừng chặt cây lấy củi. Mùa khô, tro bếp và than còn nóng phải được dập tắt hẳn trước khi đổ ra vườn, vì một đốm lửa nhỏ cũng có thể bén vào cỏ khô, lan ra vườn cà phê hay rừng.

Rác sinh hoạt: thu gom, phân loại và xử lý tại nhà

Ở thành phố, rác được thu gom mỗi ngày; ở một xã vùng hồ, việc thu gom tuỳ từng khu và có nơi chưa có dịch vụ thường xuyên. Người mới đến nên hỏi trưởng thôn về cách xử lý rác của thôn, rồi tổ chức rác trong nhà theo các nhóm:

• Rác hữu cơ như vỏ rau, thức ăn thừa, lá cây: ủ làm phân bón cho vườn bằng hố ủ hoặc thùng ủ có nắp, tránh để thu hút chó, chuột, ruồi.
• Rác tái chế như chai nhựa, lon, giấy, bìa cứng: gom riêng, để khô, bán cho người thu mua phế liệu hoặc mang theo khi đi phố.
• Rác nguy hại như pin, bóng đèn, bình xịt, vỏ chai thuốc bảo vệ thực vật: không đốt, không chôn, không vứt xuống suối hay hồ; gom riêng và hỏi chính quyền xã về điểm thu gom.
• Rác còn lại như túi nilon bẩn, tã bỉm: giảm ngay từ khâu mua sắm, gom vào túi kín, đưa ra điểm tập kết của thôn nếu có lịch thu gom.
• Không đốt rác nhựa ở sân nhà: khói độc ảnh hưởng sức khoẻ cả nhà và láng giềng, mùa khô còn có nguy cơ cháy lan ra vườn, rừng.
• Tuyệt đối không đổ rác xuống hồ, xuống suối; nước hồ là nguồn sống của nhiều hộ dân và của cả vùng.

Giảm rác từ đầu là cách hiệu quả nhất: mang giỏ đi chợ, dùng hộp đựng thay túi nilon, mua hàng ít bao bì. Ở một xã vùng xa, ít rác mang về nhà nghĩa là ít rác phải lo xử lý.

Danh sách kiểm hạ tầng cho tuần đầu

Bảng dưới gom các việc cần kiểm khi dọn vào nhà mới ở Tà Đùng, kèm câu hỏi nên hỏi chủ nhà, láng giềng hoặc trưởng thôn.

Làm xong bảng này trong tuần đầu, gia đình sẽ có nền tảng sinh hoạt vững để lo những việc lớn hơn như giấy tờ, trường học, công việc.

Câu hỏi thường gặp

Nhà thuê ở Tà Đùng có cần sang tên hợp đồng điện không?

Không bắt buộc với mọi trường hợp thuê, nhưng nên thoả thuận rõ trong hợp đồng thuê ai trả tiền điện và cách tính. Với nhà mua hoặc ở lâu dài, nên làm thủ tục sang tên hợp đồng mua bán điện với đơn vị điện lực khu vực để quyền lợi và trách nhiệm rõ ràng.

Nước giếng ở Tà Đùng có uống được không?

Tuỳ từng giếng. Nước giếng có thể sạch, nhưng cũng có thể nhiễm vi sinh, phèn hoặc chất từ vườn, chuồng trại gần đó. Nên mang mẫu đi xét nghiệm ở cơ sở có chức năng; trong lúc chờ kết quả, đun sôi nước trước khi uống hoặc dùng nước uống đóng bình.

Sóng điện thoại ở Tà Đùng có mạnh không?

Không đều. Khu trung tâm và đỉnh đồi thường khá, thung lũng và sườn khuất có chỗ yếu. Cách chắc chắn nhất là thử sim của từng nhà mạng trong chính căn nhà ở các giờ khác nhau, và dùng sim của hai nhà mạng để dự phòng.

Mất điện ở vùng hồ có thường không?

Thường hơn đô thị, nhất là mùa mưa giông khi cây đổ vào đường dây hay sét đánh, phần lớn kéo dài vài giờ. Nên có đèn sạc, sạc dự phòng, bộ lưu điện cho thiết bị mạng và bồn chứa nước vì máy bơm cũng ngừng khi mất điện.

Rác sinh hoạt ở Tà Đùng xử lý thế nào?

Hỏi trưởng thôn về lịch thu gom và điểm tập kết của thôn. Trong nhà, phân loại rác: hữu cơ ủ làm phân, rác tái chế gom bán, rác nguy hại như pin và vỏ thuốc bảo vệ thực vật gom riêng. Không đốt rác nhựa, không đổ rác xuống hồ, suối.

Có nên lắp điện mặt trời cho nhà ở Tà Đùng không?

Điện mặt trời có pin lưu trữ giúp chủ động khi mất điện, nhưng chi phí đầu tư lớn, hiệu quả giảm vào những tháng mưa dầm nhiều mây. Nên tính kỹ nhu cầu dùng điện, hỏi những nhà đã lắp trong vùng và thuê đơn vị có chuyên môn khảo sát, lắp đặt.