Khi lái xe qua thôn xóm quanh hồ Tà Đùng, anh chị nên giảm tốc độ xuống mức có thể dừng ngay khi trẻ con, chó gà, trâu bò bất ngờ ra đường; nhường xe chở nông sản và xe công nông trên đường hẹp; tránh làm bụi đỏ bay vào nhà dân và sân phơi; và chỉ đỗ xe ở chỗ không chắn lối đi, cổng vườn hay sân phơi.
Đường trong xã Tà Đùng phần lớn là đường bê tông nhỏ, đường nhựa xuống cấp và đường đất đỏ xuyên vườn, nhiều đoạn chỉ vừa một ô tô. Đó cũng là đường đi làm, đi học, đi chợ của cư dân. Mỗi cuối tuần có khách đông, những con đường này phải gánh thêm hàng chục, hàng trăm lượt xe lạ, nhiều xe do người chưa quen đường đồi lái.
Bài này không thay cho kỹ năng lái xe đường đèo hay luật giao thông; nó tập trung vào những điều làm cho người dân quanh hồ thấy dễ chịu hay khó chịu khi xe khách đi qua, và những tình huống có thể biến một chuyến đi vui thành sự cố.
Đường thôn là sân nhà của người khác
Ở thành phố, đường là không gian của xe, người đi bộ phải tránh. Ở thôn quê quanh hồ Tà Đùng, đường còn là sân chơi của trẻ con, chỗ phơi tạm nông sản, chỗ hàng xóm dừng xe nói chuyện, lối dắt trâu bò ra đồi. Nhà dân sát mép đường, cửa mở ra đường, trẻ nhỏ chạy từ sân ra mà không nhìn.
Người địa phương lái xe trên những con đường này hằng ngày nên biết chỗ nào hay có trẻ, chỗ nào có chó, giờ nào học sinh tan trường. Khách lạ thì không biết. Vì vậy, khoảng cách an toàn mà khách cần lớn hơn nhiều so với người địa phương, và tốc độ cần chậm hơn hẳn so với cảm giác đường vắng.
Một điểm dễ bị bỏ qua là tiếng động. Xe độ ống xả, rồ ga khi lên dốc, bấm còi dài để báo hiệu ở khúc cua là những âm thanh mà người dân nghe mỗi cuối tuần. Bấm còi ngắn khi cần là đủ; qua khu dân cư vào sáng sớm, tối muộn thì càng nên nhẹ nhàng.
Những tình huống cần chú ý trên đường thôn
Trẻ con chạy ra đường. Gần điểm trường, nhà văn hoá thôn, quanh giờ đến trường và tan học, trẻ đi bộ, đạp xe thành nhóm, có khi đùa giỡn giữa đường. Giảm tốc từ xa, sẵn sàng dừng hẳn.
Chó, gà, vịt quanh nhà. Chó ở vùng quê hay chạy theo xe sủa; gà vịt băng qua bất chợt. Không đánh lái gấp để tránh trên đường hẹp, dốc; chạy chậm từ trước là cách an toàn nhất.
Trâu bò trên đường đồi. Trâu bò thả trên đồi hay đi thành đàn qua đường vào chiều tối. Dừng lại chờ đàn đi qua, không bấm còi dồn dập làm chúng hoảng chạy vào xe hoặc vào vườn.
Xe công nông, xe chở nông sản. Mùa thu hoạch, xe chở cà phê, phân bón chạy nhiều, chở nặng, khó phanh và khó tránh. Trên đường hẹp, xe khách nên tìm chỗ rộng để dừng, nhường xe chở hàng đi trước, nhất là khi họ đang lên dốc.
Nông sản phơi bên đường. Mùa khô, có nhà phơi cà phê, tiêu trên tấm bạt sát mép đường. Đi chậm, tránh xa, không để bánh xe cán lên mép bạt.
Người đi bộ gánh gùi. Người dân đi bộ ven đường thường mang gùi, gánh nặng. Giảm tốc và tránh rộng khi vượt qua, không vượt sát làm họ giật mình.
Mùa khô: bụi đỏ là chuyện của người ở lại
Đất đỏ bazan quanh Tà Đùng mùa khô khô cứng, mặt đường đất phủ một lớp bụi mịn. Một chiếc xe chạy nhanh qua có thể kéo theo đám bụi bay rất xa, phủ lên nhà dân, quán ăn, sân phơi, lá cây. Người lái xe đi qua vài giây; nhà dân phải lau dọn cả buổi.
Cách giảm bụi đơn giản nhất là chạy chậm khi đi qua đoạn có nhà dân, quán xá, sân phơi. Ở tốc độ thấp, bụi bốc ít hơn hẳn và lắng xuống nhanh hơn. Khi có xe đi ngược chiều hay có người đi bộ, giảm tốc thêm để họ không phải nín thở trong đám bụi.
Bụi cũng ảnh hưởng tới chính khách: tầm nhìn giảm khi đi sau xe khác, bụi phủ kính và đèn. Giữ khoảng cách xa với xe phía trước trên đường đất. Đóng cửa kính và để điều hoà ở chế độ lấy gió trong khi đi qua đoạn bụi dày.
Mùa mưa: đường trơn và những chiếc xe sa lầy
Ngược với mùa khô, mùa mưa biến đường đất đỏ thành lớp bùn trơn và dính. Xe máy dễ trượt bánh khi xuống dốc, ô tô gầm thấp dễ sa lầy ở những đoạn trũng. Mỗi mùa mưa, người dân quanh hồ đều có vài lần phải ra giúp kéo xe của khách bị kẹt, có khi giữa đêm.
Trước khi đi vào đường đất mùa mưa, hỏi chủ nơi ở hoặc người dân về tình trạng đoạn đường đó. Nếu được khuyên không nên đi bằng ô tô gầm thấp, hãy nghe theo; gửi xe ở chỗ an toàn và đi xe máy của người địa phương chở hoặc đi bộ. Không cố đi khi trời đang mưa to, khi trời tối, hoặc khi thấy vệt bánh xe sâu phía trước.
Nếu lỡ sa lầy, đừng rồ ga liên tục làm bánh xe đào sâu thêm và văng bùn vào vườn. Tắt máy, gọi người giúp, chấp nhận trả công hoặc cảm ơn xứng đáng cho người kéo xe. Đường bị bánh xe cày nát sau một lần sa lầy là đường người dân phải đi tiếp cả mùa, nên khi có thể, góp chút công sức lấp lại vệt lún.
Hỏi đường và nhờ giúp cho phải phép
Bản đồ trên điện thoại ở vùng hồ không phải lúc nào cũng đúng. Có những con đường hiện trên bản đồ nhưng đã bị ngập khi hồ tích nước, có đường đất xuyên vườn mà bản đồ coi là đường công cộng, có đoạn tắt mà thực ra là lối riêng vào nhà dân. Nhiều khách đi theo chỉ dẫn của ứng dụng rồi kẹt xe trong vườn người khác, phải nhờ chủ vườn hướng dẫn quay đầu.
Hỏi người địa phương vẫn là cách tin cậy nhất. Khi hỏi đường, dừng xe hẳn vào lề, tắt máy hoặc hạ kính xuống, chào trước rồi mới hỏi. Đừng ngồi trong xe bấm còi gọi người ta lại, cũng đừng hỏi trống không. Nói rõ mình muốn đến đâu, đi bằng xe gì, để người chỉ đường biết đoạn nào xe mình đi được.
Nếu được chỉ đường tận tình, có người còn dẫn ra tận ngã rẽ, nên cảm ơn tử tế. Ở vùng quê, sự giúp đỡ như vậy thường không đòi hỏi gì, nhưng một lời cảm ơn, một lần ghé mua chai nước ở tạp hoá nhà họ, là cách đáp lại tự nhiên.
Lái xe ban đêm và lúc sương mù quanh hồ
Vùng đồi quanh Tà Đùng có những sáng sương dày và những chiều mây xuống thấp, tầm nhìn có khi chỉ còn vài chục mét. Ban đêm, đường thôn gần như không có đèn, nhiều đoạn sát mép dốc hoặc mép hồ không có lan can. Khách lạ đường nên tránh lái xe vào ban đêm, nhất là đường đất và đường ra điểm ngắm cảnh.
Nếu buộc phải đi khi có sương, bật đèn chiếu gần và đèn sương mù nếu xe có, không bật đèn pha xa vì ánh sáng bị sương phản lại làm loá mắt. Giảm tốc độ mạnh, giữ khoảng cách xa, mở hé cửa kính để nghe tiếng xe ngược chiều ở khúc cua. Khi tầm nhìn quá kém, tìm chỗ rộng dừng hẳn, bật đèn khẩn cấp và chờ sương tan.
Lên kế hoạch để về tới nơi ở trước khi trời tối là cách đơn giản nhất. Ngắm hoàng hôn xong thì về ngay, đừng nán lại đến khi trời tối hẳn rồi mới dò đường xuống dốc.
Đỗ xe: chỗ nên và chỗ không nên
Đỗ xe sai chỗ là nguồn bực bội lớn nhất mà người dân quanh hồ hay nhắc khi nói về khách cuối tuần. Bảng dưới gom các chỗ thường gặp.
| Chỗ đỗ | Đánh giá | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bãi đỗ của homestay, quán ăn, điểm dịch vụ | Nên | Hỏi chủ trước, trả phí gửi xe nếu có |
| Khoảng đất rộng có người trông, được chủ đất đồng ý | Được | Hỏi rõ thời gian, không để xe qua đêm nếu không được phép |
| Sát lề đường rộng, không có cổng, lối vào | Tạm được | Đỗ gọn sát lề, để đủ chỗ cho xe khác và xe tải nhỏ đi qua |
| Trước cổng nhà dân, cổng vườn | Không nên | Chắn lối ra vào của gia đình, xe chở hàng |
| Trên sân phơi, cạnh tấm bạt phơi nông sản | Không được | Làm bẩn, làm hỏng hàng, chắn việc cào trở |
| Giữa đường đất hẹp để xuống chụp ảnh | Không được | Chắn cả tuyến đường, nguy hiểm khi có xe lên dốc |
| Mép bờ hồ, mép taluy đất | Không nên | Đất ven hồ và mép dốc có thể sạt, nhất là sau mưa |
Nếu đi theo đoàn nhiều xe, cử một người lo chuyện đỗ xe từ trước, liên hệ nơi đến để biết chỗ đỗ, và đi chung xe khi có thể. Năm chiếc xe bảy chỗ đỗ dọc một con đường thôn là chuyện người dân sẽ nhớ.
Đi xe máy lên Tà Đùng: thêm vài điều
Nhiều nhóm bạn trẻ chọn đi xe máy từ TP.HCM, Đà Lạt hay Gia Nghĩa lên Tà Đùng. Đi xe máy cho cảm giác gần gũi với vùng đất hơn, nhưng cũng đòi hỏi người lái quen đường dốc, đường đất. Kiểm tra phanh, lốp, đèn trước khi đi; mang áo mưa, găng tay, giày kín mũi.
Khi đi thành đoàn, không chạy hàng ngang chiếm hết đường, không rú ga thi nhau qua thôn, không bấm còi gọi nhau ầm ĩ. Dừng nghỉ ở quán ven đường thay vì dừng giữa đường; dừng chụp ảnh thì dắt xe sát vào lề hoặc vào chỗ rộng.
Đường dốc đất đỏ ra các điểm ngắm hồ có đoạn rất dốc và trơn, kể cả mùa khô vì lớp sỏi, bụi trên mặt. Nếu không chắc tay lái, dắt bộ đoạn khó, hoặc gửi xe ở dưới và đi bộ lên. Nhiều người địa phương đã quá quen cảnh khách ngã xe ở những đoạn này; tránh được là đỡ cho mình và đỡ cho họ.
Đừng uống rượu bia rồi lái xe. Điều này đúng ở mọi nơi, nhưng ở vùng đồi, đường tối, nhiều khúc cua và vực bên hồ, hậu quả còn nặng hơn. Cuộc vui có rượu thì để sau khi đã về nơi ở.
Câu hỏi thường gặp
Đường lên Tà Đùng có khó đi không?
Đường chính dẫn vào vùng hồ đã được làm, nhưng nhiều đoạn vào điểm ngắm cảnh, vào thôn là đường bê tông hẹp hoặc đường đất dốc. Mùa khô bụi, mùa mưa trơn. Người chưa quen đường đồi nên đi chậm, hỏi đường trước và tránh đi tối.
Có nên đi ô tô gầm thấp vào đường đất ở Tà Đùng không?
Mùa khô có thể đi một số đoạn nếu cẩn thận, mùa mưa thì không nên vì dễ sa lầy. Hỏi chủ nơi ở về đoạn đường cụ thể, nếu được khuyên không đi thì gửi xe và đi xe máy hoặc đi bộ vào.
Đỗ xe ở đâu khi đến điểm ngắm hồ?
Ưu tiên bãi đỗ của homestay, quán ăn, điểm dịch vụ gần đó, hoặc khoảng đất có người trông và được chủ đất cho phép. Không đỗ giữa đường đất hẹp, trước cổng nhà dân, trên sân phơi hay sát mép dốc ven hồ.
Gặp trâu bò trên đường thì xử lý thế nào?
Dừng xe lại hoặc đi rất chậm, chờ đàn trâu bò đi qua. Không bấm còi dồn dập, không lách sát vì chúng có thể hoảng và chạy bất ngờ. Nếu có người chăn, chờ họ dắt đàn sang một bên.
Lỡ sa lầy trên đường đất mùa mưa thì làm gì?
Ngừng rồ ga để bánh xe không đào sâu thêm, tắt máy và tìm người giúp. Người dân gần đó thường sẵn lòng hỗ trợ; nên cảm ơn và trả công xứng đáng. Sau đó, nếu có thể, góp tay lấp lại vệt lún trên đường.
Đi xe máy theo đoàn lên Tà Đùng cần lưu ý gì?
Chạy hàng một, không chiếm hết đường, không rú ga hay bấm còi ầm ĩ qua thôn. Dừng nghỉ ở quán hoặc chỗ rộng. Đoạn dốc khó thì dắt bộ. Kiểm tra xe trước khi đi và không uống rượu bia khi còn phải lái.