Sống lâu ở Tà Đùng có khó không: những điều người ở lâu hay gặp mà ít ai kể

Sống lâu ở Tà Đùng có những cái khó thật, và người ở lâu thường kể về chúng nhiều hơn về cảnh đẹp: cơ sở y tế lớn ở xa, mưa dầm kéo dài, đường đất trơn và dốc, dịch vụ sửa chữa và mua sắm ít, cảm giác cô đơn trong những tuần đầu, côn trùng và ẩm mốc, cùng với việc phải tự lo nhiều thứ mà ở thành phố chỉ cần gọi điện. Phần lớn những cái khó này vượt qua được nếu biết trước và chuẩn bị, nhưng có những trường hợp chúng là lý do chính đáng để không ở lâu.

Bài này viết trung thực, không tô hồng, vì chuyên mục sống chậm và gắn bó của trang muốn người đọc quyết định dựa trên thông tin đầy đủ. Một vùng đất đẹp cần những cư dân hiểu nó, không cần những người lên vội rồi bỏ về trong thất vọng.

Nội dung gom từ những điều người từ nơi khác lên ở quanh hồ hay chia sẻ. Mỗi người, mỗi thôn có trải nghiệm khác nhau; hãy xem đây là danh sách để tự kiểm, không phải lời phán chung.

Xa cơ sở y tế lớn: cái khó nghiêm túc nhất

Xã Tà Đùng có trạm y tế xã lo những việc chăm sóc ban đầu. Nhưng khám chuyên khoa, chụp chiếu, xét nghiệm phức tạp hay cấp cứu nặng thường phải ra các bệnh viện lớn hơn ở khu vực Gia Nghĩa, hoặc xa hơn nữa. Đường từ các thôn ra đó là đường đồi, mất khá nhiều thời gian, và khó đi hơn vào ban đêm hoặc khi mưa lớn.

Với người trẻ, khoẻ, điều này chủ yếu là bất tiện. Với người có bệnh mạn tính cần theo dõi đều đặn, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai hay gia đình có trẻ nhỏ, đây là yếu tố cần cân nhắc nghiêm túc. Một cơn đau ngực hay một tai nạn trên đường đồi sẽ khác rất nhiều khi bệnh viện cách vài phút so với khi cách cả giờ đường đi.

Người ở lâu thường chuẩn bị bằng cách: biết đường đến trạm y tế xã và cơ sở y tế lớn gần nhất, lưu sẵn số cấp cứu 115 và số của vài người có xe trong thôn, mang đủ thuốc đang dùng, có tủ thuốc gia đình cơ bản, và đi khám định kỳ ở thành phố theo lịch của bác sĩ. Ai có bệnh cần chăm sóc sát nên bàn với bác sĩ điều trị trước khi quyết định ở dài trên vùng hồ.

Mưa dầm và ẩm mốc: thử thách của mùa mưa

Nhiều người lên Tà Đùng vào mùa khô và yêu ngay bầu trời xanh, mặt hồ trong. Mùa mưa ở vùng cao nguyên lại là một câu chuyện khác: có những tuần trời âm u liên tục, mưa rả rích từ chiều tới đêm, sương mù dày buổi sáng. Quần áo phơi mấy ngày không khô, tường nhà xuống màu, đồ đạc dễ mốc.

Thử thách không chỉ là vật chất. Với một số người, những tuần thiếu nắng làm tinh thần đi xuống, dễ buồn, dễ bực bội, nhất là khi không có nhiều việc để làm trong nhà và ít người để trò chuyện. Người ở lâu thường nói mùa mưa đầu tiên là phép thử lớn nhất: qua được thì phần lớn sẽ ở được.

Cách chuẩn bị gồm cả vật chất lẫn tinh thần: chống ẩm cho nhà và đồ đạc, có chỗ phơi đồ có mái che, có những việc trong nhà mình thích làm như đọc, viết, nấu ăn, làm đồ thủ công; giữ thói quen vận động dù trời mưa; chủ động gặp gỡ hàng xóm. Nhiều người cũng chọn về thành phố một vài tuần giữa mùa mưa để cân bằng.

Đường đất, dốc và chuyện đi lại

Đường vào thôn chưa phải lúc nào cũng tốt. Nhiều đường trong thôn, đường vào vườn là đường đất hoặc bê tông hẹp trên sườn đồi. Mùa mưa, đất đỏ thành bùn trơn; mùa khô thì bụi. Người chưa quen chạy xe máy đường đồi dễ ngã.

Có lúc đường bị ảnh hưởng do mưa lớn. Mưa kéo dài có thể gây sạt nhỏ ở taluy, cây đổ, nước chảy tràn qua đường. Khi đó việc đi lại có thể bị gián đoạn vài giờ hay vài ngày ở một số đoạn.

Phương tiện công cộng hạn chế. Trong xã gần như phải tự túc phương tiện. Người không tự lái được sẽ phụ thuộc vào người khác cho hầu hết các việc ngoài nhà.

Xe hao mòn nhanh. Đường dốc, bùn đất, bụi làm phanh, lốp, xích xe máy hay gầm ô tô mòn nhanh hơn đường phố. Thợ sửa xe có, nhưng phụ tùng đặc biệt có khi phải đặt từ nơi khác.

Đi đêm nên hạn chế. Đường đồi vắng, thiếu đèn, có khúc cua gấp và gia súc đi lại. Người ở lâu thường sắp xếp để về tới nhà trước khi trời tối.

Dịch vụ ít và phải tự lo nhiều

Ở thành phố, hỏng vòi nước, hỏng ổ điện, cần sửa máy giặt, cần giao đồ ăn chỉ cần một cuộc gọi. Ở vùng hồ, thợ có nhưng ít, thường bận và có thể phải chờ vài ngày; có những việc phải ra khu vực Gia Nghĩa mới làm được. Hàng hoá đặt mua trực tuyến tới chậm hơn và có khi phải ra điểm hẹn để nhận.

Người ở lâu dần học cách tự làm những việc đơn giản: thay bóng đèn, thông tắc ống nước, vá săm, sửa hàng rào. Họ cũng giữ sẵn một ít vật tư thông dụng trong nhà. Với những việc liên quan điện, gas, kết cấu nhà, cách an toàn vẫn là chờ thợ có chuyên môn chứ không tự xoay xở.

Sự tự lực này với một số người là niềm vui, với người khác là gánh nặng. Nếu bạn quen được phục vụ tận nơi và không có thời gian hay hứng thú với việc tay chân, đây là điểm cần cân nhắc kỹ trước khi lên ở lâu.

Cô đơn và khoảng cách văn hoá

Nhiều người lên vùng hồ để tìm yên tĩnh, rồi bất ngờ khi yên tĩnh trở thành cô đơn. Bạn bè, đồng nghiệp ở xa; hàng xóm thì bận làm vườn, nếp sống và câu chuyện thường ngày khác với mình. Những tuần đầu, đặc biệt nếu ở một mình, cảm giác lạc lõng là chuyện bình thường.

Khoảng cách văn hoá cũng là thật. Cư dân quanh hồ gồm đồng bào bản địa, người từ các tỉnh phía Bắc vào lập nghiệp, người Kinh từ nhiều vùng; mỗi nhóm có nếp sinh hoạt, cách nói chuyện, lễ tết riêng. Người từ thành phố lên có thể vô tình làm phật lòng người khác vì không biết, hoặc thấy khó hiểu một số cách ứng xử.

Cách vượt qua là kiên nhẫn và chủ động: chào hỏi, hỏi han, học cách sống của láng giềng, tham gia việc chung khi được mời. Phần lớn cư dân vùng hồ cởi mở với người mới nếu người đó tôn trọng họ. Cũng nên giữ kết nối với bạn bè cũ và tham gia cộng đồng người yêu Tà Đùng để có những người hiểu trải nghiệm của mình.

Những cái khó nhỏ mà cộng lại thành lớn

Ngoài những điều kể trên, người ở lâu hay nhắc tới một loạt chuyện nhỏ mà từng cái không đáng kể nhưng cộng lại thì ảnh hưởng nhiều tới đời sống.

• Muỗi, kiến, côn trùng nhiều hơn, nhất là nhà gần vườn, gần nước và vào mùa mưa.
• Rắn và động vật nhỏ có thể xuất hiện quanh nhà sát vườn, sát đồi; cần đi giày khi ra vườn buổi tối.
• Tiếng máy bơm, máy phát cỏ, xe chở nông sản vào mùa vụ, có khi từ rất sớm.
• Chó của hàng xóm thả rông, sủa đêm; gà vịt đi lạc sang vườn mình.
• Mùa hái, khói từ lò sấy hay việc đốt dọn vườn ở một số nơi.
• Mạng chậm vào buổi tối, mất điện vào lúc bất tiện nhất.
• Lựa chọn ăn uống ít, phải tự nấu phần lớn bữa.

Không có điều nào trong số này là lý do để không lên Tà Đùng. Nhưng nếu bạn hình dung đời sống vùng hồ chỉ có sương sớm và mặt nước, những điều nhỏ này sẽ gây bực bội nhiều hơn bạn nghĩ.

Cách tốt nhất là coi chúng là một phần của nhịp sống nông thôn, nói chuyện nhẹ nhàng với hàng xóm khi có gì thật sự phiền, và tự điều chỉnh những gì trong tầm tay mình.

Người ở lâu vượt qua bằng những thói quen nào

Hỏi những người đã ở quanh hồ nhiều năm, câu trả lời thường không phải một bí quyết lớn mà là vài thói quen bền bỉ. Thứ nhất là lên kế hoạch dư: dư thời gian khi đi đường, dư đồ khô trong bếp, dư thuốc trong tủ, dư một đường mạng, dư một nguồn sáng. Khi sự cố đến, sự dư ấy biến chuyện có thể thành thảm hoạ nhỏ thành một buổi bất tiện.

Thứ hai là giữ nhịp sinh hoạt đều. Dậy và ngủ cùng giờ, vận động mỗi ngày, có việc mình thích làm trong những ngày mưa. Người ở lâu thường nói cái khiến họ gục không phải là một sự cố mà là chuỗi ngày không có cấu trúc, khi trời mưa, mạng chậm và không biết làm gì.

Thứ ba là có người để gọi. Một hai hàng xóm tin cậy, một người có xe, một người biết sửa điện nước, một người bạn ở thành phố để trò chuyện khi buồn. Những mối quan hệ này không tự đến; chúng được xây từ những lần chào hỏi, giúp nhau trong tháng đầu. Và thứ tư là cho mình quyền về thành phố vài tuần khi cần, mà không coi đó là thất bại.

Khi nào cái khó là lý do để không ở lâu

Có những trường hợp cái khó của vùng hồ không chỉ là bất tiện mà là rủi ro. Bảng dưới gợi ý một số tình huống nên cân nhắc lại hoặc chọn cách gắn bó nhẹ hơn.

Lựa chọn cách gắn bó nhẹ hơn không làm giảm tình cảm với vùng đất. Nhiều người yêu Tà Đùng sâu sắc nhất lại là những người chỉ lên vài lần mỗi năm.

Câu hỏi thường gặp

Ở Tà Đùng có bệnh viện không?

Xã Tà Đùng có trạm y tế xã lo chăm sóc ban đầu. Khám chuyên khoa, cấp cứu nặng thường phải ra các bệnh viện lớn hơn ở khu vực Gia Nghĩa hoặc xa hơn, đường đi khá xa và qua đường đồi. Người có bệnh cần theo dõi nên hỏi bác sĩ trước khi ở dài.

Mùa mưa ở Tà Đùng có khó sống không?

Mùa mưa có những tuần mưa dầm, ẩm mốc, đường trơn và thiếu nắng, ảnh hưởng cả sinh hoạt lẫn tinh thần. Nhiều người ở lâu cho rằng mùa mưa đầu tiên là phép thử lớn nhất. Chuẩn bị chống ẩm, có việc trong nhà và giữ kết nối với mọi người giúp dễ vượt qua hơn.

Người thành phố lên Tà Đùng có dễ hoà nhập không?

Phần lớn cư dân vùng hồ cởi mở với người mới nếu được tôn trọng. Khoảng cách văn hoá và nếp sống là có thật, nên cần kiên nhẫn, chủ động chào hỏi, học cách sống của láng giềng và tham gia việc chung khi được mời. Thường phải sau vài tháng mới thấy quen.

Ở Tà Đùng có nhiều côn trùng không?

Vùng nông thôn gần vườn, gần nước và rừng tất nhiên có nhiều muỗi, kiến, côn trùng hơn thành phố, nhất là mùa mưa. Lưới chống muỗi, giữ nhà khô thoáng, dọn nước đọng và đi giày khi ra vườn buổi tối là những biện pháp người địa phương vẫn làm.

Sửa chữa nhà cửa, xe cộ ở Tà Đùng có dễ không?

Có thợ trong vùng nhưng ít hơn thành phố, có khi phải chờ hoặc ra khu vực Gia Nghĩa. Người ở lâu thường tự làm việc đơn giản và giữ sẵn vật tư thông dụng, còn việc liên quan điện, gas, kết cấu thì nên chờ thợ có chuyên môn.

Những ai không nên lên Tà Đùng ở lâu?

Không có nhóm nào bị loại hẳn, nhưng người cần theo dõi y tế chuyên khoa thường xuyên, người có công việc không chấp nhận gián đoạn kết nối, hay người không tự đi lại được nên cân nhắc kỹ. Với họ, ở ngắn ngày định kỳ hoặc sống hai nơi có thể hợp hơn.