Áo ấm, chăn và quần áo cũ chỉ thật sự giúp được người ở vùng hồ Tà Đùng khi đồ đã được giặt sạch, còn lành lặn, đúng cỡ người nhận, hợp với thời tiết mưa ẩm và se lạnh của vùng cao, được phân loại, đóng gói rõ ràng và trao qua đầu mối địa phương trước khi những đợt mưa lạnh kéo dài bắt đầu.
Quần áo là món quyên góp dễ nhất với người cho, vì nhà nào cũng có đồ không mặc nữa. Chính vì dễ nên nó cũng là món bị trao sai nhiều nhất. Ở nhiều vùng cao, những bao tải quần áo cũ chưa phân loại chất đống ở nhà văn hoá, người dân chọn được vài món, phần còn lại thành rác mà địa phương phải tự xử lý.
Bài viết hướng dẫn cách đánh giá có nên quyên góp quần áo hay không, cách lọc và chuẩn bị đồ cũ, khi nào nên mua đồ mới, cách đóng gói, vận chuyển và trao, cùng những phương án thay thế khi người nhận đã đủ quần áo.
Thời tiết vùng hồ và nhu cầu thật về áo ấm
Tà Đùng nằm ở vùng cao của Tây Nguyên, khí hậu chia hai mùa mưa và khô khá rõ. Ban ngày thường không quá lạnh, nhưng đêm và sáng sớm se lạnh, nhất là những tuần mưa dầm khi hơi ẩm thấm vào nhà và quần áo lâu khô. Cái lạnh ở đây là lạnh ẩm, khác cái lạnh khô của miền Bắc mùa đông.
Vì vậy món quan trọng không hẳn là áo len dày, mà là đồ giữ ấm khô nhanh, áo khoác có lớp chống gió, chăn mỏng vừa, tất, khăn cho trẻ nhỏ và người già. Nhà ở của một số hộ ở thôn xa còn đơn sơ, vách gỗ hoặc tôn, gió lùa vào ban đêm, nên chăn và áo ấm cho người già, trẻ nhỏ là nhu cầu thật vào mùa mưa.
Tuy nhiên, không phải năm nào, thôn nào cũng thiếu. Nhiều hộ đã tự lo được, nhiều đoàn khác đã trao trước. Đó là lý do bước hỏi nhu cầu với xã, đoàn thể hoặc nhà trường vẫn đi trước bước gom đồ, như các bài khác trong chuyên mục đã nói.
Khi hỏi, nên hỏi cụ thể theo nhóm người: bao nhiêu cụ già sống một mình, bao nhiêu trẻ dưới năm tuổi, học sinh từng khối cần cỡ áo nào. Con số càng cụ thể, chuyến hàng càng gọn. Câu trả lời chung chung kiểu “bà con cần quần áo” chưa đủ để bắt đầu gom đồ; hãy hỏi thêm cho tới khi có được danh sách nhóm và cỡ.
Lọc đồ cũ: giữ gì, bỏ gì
Giữ lại. Áo khoác, áo nỉ, quần dài, áo dài tay còn lành, không rách, không bung chỉ, khoá kéo và cúc còn dùng được; chăn, mền còn sạch, không mốc; đồ trẻ em còn tốt. Tiêu chuẩn đơn giản: món đồ mà bạn sẵn lòng cho người thân trong nhà mặc.
Bỏ ra. Đồ rách, ố vàng, mốc, phai màu nặng; đồ lót đã qua sử dụng; giày dép quá cũ, há mõm; đồ dạ hội, váy áo công sở bó sát, đồ trang phục biểu diễn, giày cao gót, vốn không hợp với lao động vườn đồi và đường đất.
Cân nhắc. Áo có hình in, chữ in lớn mang nội dung không hợp với trẻ nhỏ hay với nếp sống ở thôn; đồ quá mỏng chỉ mặc được mùa hè thành phố; đồ cỡ quá lớn mà người nhận ở vùng cao ít ai vừa.
Giặt sạch, phơi khô hẳn. Đồ cũ phải được giặt, phơi khô hoàn toàn trước khi đóng gói. Đồ ẩm đóng kín trong bao nilon vài ngày trên đường vận chuyển sẽ mốc, và người nhận ở vùng mưa ẩm khó có điều kiện giặt lại ngay.
Đồ mới hay đồ cũ: so sánh nhanh
Không phải lúc nào đồ cũ cũng tiết kiệm hơn. Bảng dưới giúp nhóm quyết định nên gom đồ cũ, mua mới hay kết hợp:
| Tiêu chí | Đồ cũ quyên góp | Đồ mới mua theo danh sách |
|---|---|---|
| Chi phí trực tiếp | Gần như bằng không | Tốn tiền mua, nhưng giá đồ cơ bản không cao |
| Công sức chuẩn bị | Nhiều: lọc, giặt, phân loại cỡ | Ít: mua theo cỡ, số lượng đã hỏi |
| Độ khớp nhu cầu | Thấp, khó đủ cỡ cho cả lớp, cả thôn | Cao, đúng cỡ, đúng loại, đồng đều |
| Chi phí vận chuyển | Cao vì cồng kềnh, nhiều món không dùng được | Thấp hơn vì chỉ chở món cần |
| Cảm nhận người nhận | Có thể ngại nếu đồ quá cũ | Thường vui, nhất là trẻ em |
| Rác để lại cho địa phương | Dễ có phần thừa thành rác | Gần như không |
Cách nhiều nhóm làm là kết hợp: mua đồ mới cho trẻ em và món cần đồng đều như áo mưa, áo khoác học sinh; dùng đồ cũ đã lọc kỹ cho người lớn, chăn mền. Tiền gây quỹ thường đủ cho phần đồ mới nếu không tốn quá nhiều vào khâu chở đồ cũ.
Phân loại và đóng gói để thầy cô, cán bộ khỏi vất vả
Một chuyến quần áo đóng gói tốt giúp người phân phát làm nhanh, người nhận chọn được đồ hợp. Trình tự gợi ý:
- Chia theo nhóm người: trẻ nhỏ, học sinh tiểu học, học sinh lớn, nữ giới, nam giới, người già.
- Trong từng nhóm, chia tiếp theo cỡ (nhỏ, vừa, lớn) và theo loại (áo khoác, áo dài tay, quần, chăn).
- Đóng vào thùng giấy hoặc bao dày, mỗi bao một nhóm, ghi rõ nhóm và cỡ ở mặt ngoài bằng bút lông.
- Lập bảng kê đơn giản: bao số mấy, chứa gì, khoảng bao nhiêu món; gửi trước cho đầu mối.
- Không nhồi quá nặng; bao vừa sức một người mang giúp dỡ xuống ở những đoạn đường xe không vào được.
- Bọc thêm lớp nilon ngoài nếu đi vào mùa mưa, tránh ướt khi chuyển xuống xe máy hoặc gùi vào thôn.
Thời gian bỏ ra ở khâu này ở nhà ít hơn nhiều so với thời gian cán bộ, thầy cô ở xã phải ngồi bới bao tải lộn xộn sau khi đoàn về.
Chăn, mền và đồ ngủ: món hay bị chọn sai
Chăn vừa phải, dễ giặt, nhanh khô. Ở vùng mưa ẩm, chăn bông dày nặng khó giặt, khó phơi, dễ ẩm mốc nếu nhà không có chỗ phơi khô. Chăn mỏng vừa bằng sợi tổng hợp, mền lông cừu nhân tạo, chăn có thể giặt tay rồi phơi một hai nắng là khô, thường được dùng lâu hơn.
Ưu tiên người già và trẻ nhỏ. Hai nhóm này chịu lạnh kém nhất. Khi số chăn có hạn, hỏi cán bộ hội người cao tuổi, hội phụ nữ hoặc trạm y tế xã danh sách người già neo đơn, hộ có trẻ sơ sinh để trao trước.
Kèm theo đồ nhỏ nhưng thiết thực. Tất, mũ len, khăn quàng cho trẻ em; áo giữ nhiệt mỏng cho người lớn mặc bên trong khi đi vườn sáng sớm. Những món này nhẹ, rẻ, dễ chở và gần như ai nhận cũng dùng.
Không tặng thiết bị sưởi điện. Máy sưởi, đệm điện có thể không an toàn với nhà vách gỗ, dây điện tạm, và làm tăng tiền điện của hộ nghèo. Nếu thấy nhu cầu sưởi ấm, hỏi ý kiến địa phương thay vì tự mua.
Vận chuyển lên vùng hồ: tính trước đường đi và chi phí
Từ TP.HCM hay Đà Lạt lên Tà Đùng là một chặng dài, đoạn cuối vào các thôn là đường đồi, có đoạn đường đất, mùa mưa trơn. Xe tải lớn chưa chắc vào được tới điểm trường hay nhà văn hoá; nhiều khi phải trung chuyển sang xe nhỏ, xe máy. Hỏi đầu mối địa phương xe loại nào vào được, nên tập kết hàng ở đâu, trước khi thuê xe.
Chi phí vận chuyển đồ cũ có khi chiếm phần lớn tổng chi phí chuyến đi, trong khi phần đồ dùng được chỉ là một phần trong số đó. Một cách tiết kiệm là chỉ chở phần đồ đã lọc kỹ, phần còn lại thay bằng tiền mua đồ mới ở khu vực gần Tà Đùng, vừa giảm cước vừa hỗ trợ cửa hàng trong vùng.
Nếu gửi qua dịch vụ chuyển phát, thống nhất trước người nhận, số liên lạc, địa chỉ nhận cụ thể, và báo khi hàng lên đường. Hàng gửi đến trường mà thầy cô không biết trước, không ai ký nhận, dễ bị trả lại hoặc thất lạc.
Trao thế nào để người nhận giữ được thể diện
Quần áo là thứ gắn với thân thể, nhận đồ người khác đã mặc có thể khiến người ta ngại. Cách trao tôn trọng là để người nhận tự chọn trong những món phù hợp, thay vì phát ngẫu nhiên hoặc mặc thử trước đám đông. Một số nơi tổ chức như một góc chọn đồ ở nhà văn hoá, ai cần thì vào lấy, có cán bộ thôn hỗ trợ.
Với đồ mới cho học sinh, trao qua nhà trường, đóng gói sẵn theo em hoặc theo lớp. Với chăn, áo ấm cho người già neo đơn, có thể nhờ cán bộ hội phụ nữ, hội người cao tuổi mang tới tận nhà, tránh bắt cụ già đi xa đứng chờ nhận.
Không chụp ảnh người nhận đang mặc thử đồ cũ, không đăng ảnh kèm câu chữ kiểu “bà con nghèo không có áo mặc”. Ảnh báo cáo chỉ cần quang cảnh chung, các bao hàng, biên bản trao. Lòng tốt không cần khán giả, còn sự tôn trọng thì người nhận nhớ lâu.
Khi người nhận đã đủ quần áo
Có những năm, đầu mối địa phương trả lời thẳng: thôn đã nhận đủ quần áo, đừng gửi thêm. Đó là tin tốt, không phải tin xấu. Khi đó, đồ cũ đã gom có thể chuyển cho các điểm thu gom quần áo ở thành phố có hoạt động tái chế, cho các tổ chức có kho phân phối rộng, hoặc bán lại để lấy tiền góp vào hỗ trợ khác mà vùng hồ đang cần hơn.
Khoản tiền dự định chi cho vận chuyển cũng có thể dùng cho những việc người địa phương đang thiếu: một suất học bổng, một bồn chứa nước, dụng cụ cho tổ thu gom rác, giống cây theo nhu cầu của hộ. Hỏi lại đầu mối, đưa ra vài lựa chọn để họ chọn.
Điều quan trọng là báo lại với những người đã góp đồ về quyết định này và lý do. Người góp đồ cũ thường muốn biết đồ của mình đi về đâu; một lời giải thích rõ ràng giữ được lòng tin cho lần quyên góp sau.
Nhóm cũng có thể ghi lại kinh nghiệm này cho lần sau: năm nào, mùa nào, thôn nào đã đủ đồ; loại đồ nào người nhận dùng nhiều nhất; loại nào bị bỏ lại. Sau vài năm, cuốn sổ ấy giúp nhóm biết rõ nên gom gì, gom bao nhiêu và gửi vào lúc nào, thay vì đoán lại từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Vùng hồ Tà Đùng có lạnh không mà cần áo ấm?
Ban ngày thường dễ chịu, nhưng đêm và sáng sớm ở vùng cao có thể se lạnh, nhất là những tuần mưa dầm khi hơi ẩm kéo dài. Người già, trẻ nhỏ ở những ngôi nhà vách mỏng cần áo khoác, chăn, tất. Mức cần thiết cụ thể mỗi năm nên hỏi đầu mối địa phương.
Có nên gửi quần áo cũ qua bưu điện lên Tà Đùng không?
Chỉ nên gửi khi đã thống nhất với đầu mối nhận như nhà trường hay đoàn thể xã, đồ đã lọc, giặt sạch, đóng gói theo nhóm và có bảng kê. Gửi không báo trước có thể khiến người nhận lúng túng, và phí gửi đồ cồng kềnh đôi khi cao hơn giá trị đồ dùng được.
Đồ lót và giày dép cũ có nên quyên góp không?
Đồ lót đã qua sử dụng không nên quyên góp vì lý do vệ sinh. Giày dép cũ chỉ nên gửi khi còn rất tốt, sạch, đúng cỡ đã hỏi. Với học sinh, dép quai hậu hoặc ủng mới giá không cao và hữu ích hơn nhiều so với giày cũ.
Làm sao để quần áo cũ không bị mốc trên đường vận chuyển?
Giặt và phơi thật khô trước khi đóng gói, không đóng đồ còn ẩm. Dùng thùng giấy lót nilon hoặc bao dày, bọc thêm nilon ngoài nếu đi mùa mưa. Vận chuyển nhanh, tránh để hàng nằm lâu trong kho ẩm. Khi đến nơi, mở bao để đồ thoáng khí.
Nhóm nhỏ không có thời gian phân loại thì làm sao?
Khi không đủ người phân loại, nên mua đồ mới theo danh sách cỡ do nhà trường hoặc xã cung cấp thay vì gom đồ cũ. Tiền gây quỹ dùng mua đồ mới thường giúp được nhiều hơn so với một xe đồ cũ chưa phân loại mà phần lớn người nhận không dùng được.